Ásgeir Torfason · Tréskurðarlistamaður · 1927–2001

Arfur í
nýju formi.

Verk Ásgeirs Torfasonar frá Halldórsstöðum í Laxárdal og nýr kafli í sögu þeirra.

Kynnast Ásgeiri
Útskorinn askur eftir Ásgeir. Lauf og sveigðar línur fylla lokið, með þríhyrndum skurði eftir brúninni.
Útskorinn askurVerk Ásgeirs Torfasonar
TORF / Verk og arfleifð01
Ásgeir Torfason við tréskurð á verkstæði sínu. Hann heldur á verkfæri við vinnuborðið og útskorinn askur stendur fyrir framan hann.
Ásgeir Torfason við tréskurð.
Úr viðtalinu „Allt byggt á þjóðlegri hefð“.
Skoða úrklippuna ↗

1927–2001

Ásgeir
Torfason

Ásgeir ólst upp á Halldórsstöðum í Laxárdal. Hann lærði útskurð af eigin reynslu, af handbragði heimamanna og af því að skoða smíðisgripi.

Hann og Hjálmar bróðir hans smíðuðu saman og lærðu hvor af öðrum. Fyrst seldu þeir bréfahnífa, síðar aska og kistla. Ásgeir varð búfræðingur frá Hvanneyri og stundaði búskap á Halldórsstöðum, en sinnti útskurðinum þegar tími gafst.

Árið 1969 fluttu hann og Hrafnhildur Ólafsdóttir, eiginkona hans, til Reykjavíkur. Þar varð útskurðurinn að aðalstarfi. Um árabil rak hann verkstæði á Laugavegi 89 og seldi verk sín meðal annars í gegnum Heimilisiðnaðarfélag Íslands.

Byggt á grein Þóris Sigurðssonar í Hug og hönd, 1996, bls. 29–31.

„Ég hef ætíð reynt að styðjast við hefðbundið form en reyni samt að útfæra gamla íslenska skurðstílinn á persónulegan hátt.“

Ásgeir Torfason Viðtal í Vikunni, 30. tbl., „Tileinkað ári trésins“.
TORF / Ásgeir Torfason02

Handbragðið

Hér er sýndur lítill hluti þeirra muna sem Ásgeir smíðaði og skar út. Útskurðurinn fylgir lögun gripanna, fyllir lok, rammar inn myndir og liggur í böndum um hliðar þeirra.

Þrír kringlóttir gripir séðir ofan frá. Stærsta lokið ber stjörnulaga mynstur í miðju, hin tvö sveigðan jurtaskurð.
Hringform og endurtekin mynstur.Ásgeir Torfason
Opið kringlótt skartgripaskrín með rauðri fóðrun. Útskorið lokið hallar að skríninu.
Útskorið skrín með fóðruðum hólfum að innan.
Kistill með útskornu mynstri á loki og framhlið og upphleyptum sveigðum brúnum.
Kistill. Útskorið mynstur á loki og hliðum.
TORF / Valin verk03

Meira en mynstur

Í verkunum birtast líka meðal annars fuglar, skip, bæir og landið sjálft. Myndefnið er ýmist skorið í flöt eða mótað sem sjálfstæður gripur.

Íslandskort skorið í miðju rétthyrnds grips, umkringt útskornu mynstri í dökkum og ljósum viðartónum.
Íslandskort í miðju, útskorið mynstur umhverfis.
Útskorinn fugl á stalli. Smá skurðir marka fjaðrir á höfði og bringu.
Fugl skorinn í tré.
Nærmynd af útskornum torfbæ með fjórum burstum og fjalli í baksýn.
Bæjarmynd. Burstir, fjall og hleðslur í lágmynd.
Tvö tréskip með seglum, skreyttum stefnum og röð skjaldlaga forma eftir síðunum.
Tvö skip. Útskurður í stefnum og skjöldum.
TORF / Myndefni og útfærsla04

Askur á
frímerki

Árið 1976 birtist askur eftir Ásgeir á íslensku frímerki.

Í greininni „Útskurðarmeistarinn Ásgeir Torfason“ er sagt frá því að mynd af aski sem hann smíðaði og skar út hafi verið notuð á frímerki. Þar er einnig greint frá sýningum á verkum hans í London og Kaupmannahöfn á vegum Heimilisiðnaðarfélags Íslands.

Hugur og hönd, 1996, bls. 30–31. Ártalið 1976 kemur fram á frímerkinu.

Rautt íslenskt EUROPA CEPT-frímerki frá 1976, með mynd af útskornum aski og verðgildinu 35.
Íslenskt frímerki, 1976.
Opna úr Vikunni með yfirskriftinni Tileinkað ári trésins, ljósmyndum af gripum og Ásgeiri við vinnu.
Vikan, 30. tbl. „Tileinkað ári trésins“. Ártal sést ekki á úrklippunni.

Úr viðtali

„Ég vinn alla mína vinnu í höndunum því ég finn að fólk kann að meta vandaða vinnu.“

Ásgeir Torfason, Vikan.

Ásgeir lýsir því hvernig hann styðst við gömul form og útfærir þau á sinn hátt. Í sama viðtali segir hann frá upphafi útskurðarins í æsku og samstarfinu við Heimilisiðnaðarfélagið.

Hugur og hönd · 1996

Útskurðarmeistarinn
Ásgeir Torfason

Þórir Sigurðsson heimsótti Ásgeir á verkstæði hans í Þingholtsstræti. Í viðtalinu segir Ásgeir frá uppvextinum, smíðunum og því hvernig útskurðurinn varð að ævistarfi.

Greinin í heild, bls. 29–31.
Texti: Þórir Sigurðsson. Ljósmyndir: Guðmundur Ingólfsson / Ímynd.

TORF / Samtímaheimildir05

Verkin fá
framhald.

TORF er sprottið úr fjölskyldu Ásgeirs. Berglind Ólafsdóttir, barnabarn hans, og Ólafur Ásgeirsson, sonur hans, standa að verkefninu.

Með TORF vilja þau halda verkum hans á lofti og vinna áfram með þau í nýrri hönnun. Fjölskyldan veitir aðgang að gripunum sem verða skráðir, ljósmyndaðir og valdir til frekari rannsóknar.

Skoðað verður hvernig form, mynstur og dýpt útskurðar geta nýst í heimilismunum úr öðrum efnum en viði. Hluta mynsturs má einfalda, stækka eða setja í nýtt samhengi. Tengslin við verk Ásgeirs verða sýnd með ljósmyndum og skráningu hönnunarferlisins.

Tvær gestabækur með útskornum tréspjöldum. Önnur er skreytt blómformi, hin Íslandskorti.
Gestabækur með útskornum tréspjöldum.
TORF / Arfur í nýju formi06